E-LEARNING SCHEPT NIEUWE, ONDERSCHEIDENDE MOGELIJKHEDEN
Ontwikkeling elektronische leermiddelen uitdaging voor uitgevers
Voor enkele educatieve uitgevers is e-learning een thuiswedstrijd, maar slechts weinig uitgevers hebben er echt veel ervaring mee. De verwachtingen van e-learning waren hooggespannen. De realiteit is dat het allemaal niet zo'n enorme vaart loopt. Toch worden er steeds meer e-learningtoepassingen ontwikkeld. Het is waarschijnlijk een kwestie van tijd voordat iedereen wel eens leert met behulp van een computer. InCT maakt de balans op.

E-learning zou je kunnen definiëren als 'leren gebruik makend van een of ander ict hulpmiddel'. Sinds er computers zijn wordt er nagedacht over leren met behulp van die computers. Er werd gesproken over 'computer aided instruction', kortweg cai. In het huidige internettijdperk is het meer mode om van 'elearning' te spreken. Een goede definitie is er eigenlijk niet. Omdat tegenwoordig veel mensen thuis, op school en/of op het werk over een computer met internetaansluiting beschikken is het potentieel van e-learningtoepassingen wel veel groter geworden. Vooral op scholen wordt de computer steeds meer ingezet. Over een paar jaar zal het lesmateriaal voor een significant deel (ook) elektronisch beschikbaar zijn. Soms is dat al het geval.

Ict branche
Bedrijven zoals Cisco, IBM en Microsoft ontwikkelen voor intern gebruik allerlei e-learningtoepassingen. Een begin is snel gemaakt. U neemt een PowerPoint presentatie. Een docent spreekt er via de telefoon of z'n computer teksten bij in. Het resultaat wordt via het bedrijfsnetwerk beschikbaar gemaakt. De cursist neemt de stof tot zich op het moment dat het hem goed uitkomt. Deze vorm van e-learning is goedkoop te maken, makkelijk aan te passen dus altijd up-to-date en snel te distribueren over het hele bedrijf. Een simpele sheet-presentatie spreekt niet echt tot de verbeelding, maar het werkt vaak wel beter dan een papieren alternatief. Denk bijvoorbeeld aan uitleg rond een reorganisatie of de specificaties van een nieuw product met de bijbehorende marketing- en/of verkoopstrategie.

Heeft een onderneming z'n platform voor e-learning eenmaal draaiende dan kunnen de toepassingen verder uitgebreid worden. De toepassingen worden geavanceerder en beperken zich niet meer tot alleen de overdracht van informatie. De gepresenteerde stof kan getoetst worden door het systeem, interacties met docenten worden mogelijk, er zijn simulaties, leerlingen wisselen via het systeem ervaringen uit, enzovoort. Daarnaast wordt het platform op den duur ook niet alleen meer ingezet voor het eigen personeel. Delen van het systeem worden aangeboden aan doorverkopers, klanten en zelfs aan scholen en andere opleidingsinstituten. Daarmee worden leveranciers uit de ict concurrenten van educatieve uitgeverijen.

Educatieve uitgevers
Voor educatieve uitgevers vormt e-learning natuurlijk niet alleen een bedreiging. Het schept ook vele nieuwe (onderscheidende) mogelijkheden. InCT sprak met Eskil Elfferich, consultant op het gebied van elearning en werkzaam bij haar eigen bedrijf MM&I Trainingsontwikkeling. Volgens Elfferich moet een uitgever zich eerst afvragen waarom hij iets met elearning wil:'Te vaak ziet een uitgever elearning als een doel op zich. Dat moet hij niet willen. De uitgever moet zich afvragen welke mensen hij wil bedienen en op welke manier dat het beste kan. Ik denk dat je er als uitgever niet komt als je puur commercieel denkt, mensen in het onderwijs zijn niet gek.' Uitgevers die het verkeerd aanpakken maken vaak niet veel meer dan een elektronische versie van het materiaal dat ze al hadden.'Het enige dat vervolgens gebeurd is dat het printproces verplaatst wordt.'

Nieuwe mogelijkheden, nieuwe markten
Elfferich zegt dat bij e-learningtoepassingen meestal geen docent aanwezig is die feedback van de leerling afdwingt. Het ontwikkelen van e-learning is iets heel anders dan het maken van een boek. De terugkoppeling door de leerling kan bijvoorbeeld verkregen worden met extra vragen en extra oefeningen. Alleen als de leerling bewezen heeft de stof te beheersen, mag verder gestudeerd worden. Het ontbreken van een docent is lang niet altijd een probleem, soms werkt het zelfs beter. Bij 'exploratief leren' zoekt de leerling zelf uit hoe iets werkt. Elfferich geeft een voorbeeld: 'Ik ken een supermarktketen die een simulator voor z'n kassa's heeft gemaakt. De caissières-in-spe moeten het gewoon uitproberen. Na gemiddeld zes 'virtuele klanten'weet een nieuwe caissière hoe de kassa werkt, zonder dat er iemand bij zit die les geeft.' E-learning biedt dus nieuwe mogelijkheden, maar boort daarnaast ook nieuwe markten aan. Bijvoorbeeld het opleiden van verzorgers in een verpleegtehuis. Je kunt niet steeds met de leerlingen bij de verpleegden langs. Je kunt wel een keer een video maken en die in de e-learning-toepassing opnemen. Een ander voorbeeld is een spel zoals SimCity,waarbij de speler verantwoordelijk is voor het reilen en zeilen van een stad.

Leermiddelendatabase
Elfferich heeft een toekomstvisie:'Een educatieve uitgever zou zijn materiaal moeten onderbrengen in wat je een 'leermiddelendatabase' kan noemen. De uitgever kan vervolgens een product bieden op basis van de wensen en mogelijkheden van een bepaalde school. Er zijn immers onderling grote verschillen tussen scholen. Het is vervolgens de school die op de regiestoel kan gaan zitten. De uitgever moet het zo organiseren dat er vrijheid is voor de klant.' Het model waarmee vervolgens afgerekend wordt veranderd daarmee ook. Leerlingen betalen niet meer voor allerlei boeken. De school neemt per leerling een abonnement op een dienst aangepast aan de specifieke wensen van die school of zelfs aan die van een bepaalde leerling. Elfferich: 'Uitgevers begonnen ooit met het boek. Daarna kwamen cd-rom's en websites. Ze moeten nu overgaan op een leermiddelendatabase waaruit alle materialen gegenereerd kunnen worden.'

Veranderend lesmateriaal
Een enkel uur complexe e-learning kost ongeveer honderd uur aan ontwikkeling. Bij traditionele leermiddelen is die verhouding ongeveer 1 op 15. Toch leveren elearningtoepassingen snel een besparing op. Er zijn immers minder docenten (op een bepaalde plaats) nodig. Voor bedrijven is de 'time-to-performance' ook erg belangrijk. Hoe zorg je er snel voor dat bepaalde kennis iedereen binnen het bedrijf bereikt. E-learning bewijst zijn waarde als de aangeboden stof snel verandert. De inhoud van een database en daarmee de toepassingen die er mee gegenereerd worden is immers veel sneller aangepast dan een boek. De trend die Elfferich in de praktijk overigens waarneemt is dat verschillende traditionele en nieuwe methoden gecombineerd worden. Men spreekt dan van 'blended learning'.Wellicht wordt 'blearning' het volgende modewoord. Elfferich:'De verandering die bij uitgevers moet plaatsvinden is dat ze niet uitgaan van een boek dat ze digitaliseren, maar dat ze uitgaan van e-learning als uitbreiding op het boek. Het boek verdwijnt niet.'

Conclusie
Het uitgeven van een boek is een heel ander proces dan het ontwikkelen van goede toepassingen voor elearning. Helaas wordt tot nu toe veel leergeld betaald, omdat uitgevers vaak niet veel meer doen dan het maken van elektronische versies van bestaande boeken. E-learning gaat veel en veel verder dan dat. Het biedt, mits goed ontworpen, in veel gevallen grote voordelen boven traditionele uitgeeftechnieken. Uitgevers doen er verstandig aan hun leermiddelen, conventioneel of elektronisch, te ontwikkelen rond hun eigen leermiddelendatabase. De rol van distributeurs als het Centraal Boekhuis komt daarmee in een heel ander daglicht te staan.

Denkk, maker van e-learning toepassingen
Het Amsterdamse Denkk maakt webtoepassingen-op-maat voor e-learning. Denkk is opgericht in maart van 2001 en er werken inmiddels ongeveer 30 mensen. Het bedrijf bedient klanten zoals Unisys, ABN AMRO, Microsoft, Getronics, DHL en Sara Lee. De toepassingen combineren de kennis binnen een organisatie met de onderwijskundige kennis van Denkk. Dit allemaal in de (huis)stijl die de opdrachtgever wenst. Voorbeelden van toepassingen zijn uitleg over verkooptechnieken voor telemarketeers, uitleg over richtlijnen voor ziekteverzuim voor p&o-medewerkers of uitleg over de bediening van een dvd speler. InCT sprak met Ronald Mol, directeur en een van de oprichters van Denkk.

Denkk combineert internettechnologie en onderwijs. Voor een door Denkk ontwikkelde toepassing heeft de gebruiker alleen een webbrowser nodig. Voor de techneuten onder u: de toepassingen die Denkk ontwikkelt draaien voornamelijk aan de cliëntzijde. Ze zijn geïmplementeerd waarbij gebruik is gemaakt van html, dynamic html en JavaScript. Technisch is het allemaal niet het meest ingewikkelde wat men zich kan voorstellen. Maar vanuit onderwijsperspectief komt er veel meer bij kijken, Mol:‘Wij zijn een onderwijskundige club. Wij zijn bouwers, maar met onze ervaring, kunnen wij onze klanten aan de hand nemen in e-learning land.’

Denkk ontwikkelt vooral toepassingen voor bedrijven die aan hun medewerkers of klanten iets willen overbrengen. Mol voorziet een ruim groeipotentieel voor zijn bedrijf, maar ook voor educatieve uitgevers.‘Ik denk dat 70 tot 80% van wat een educatieve uitgever doet elektronisch zou moeten zijn. Dat zeg ik, omdat scholen nu bij ons aankloppen omdat de educatieve uitgevers niet kunnen leveren wat die scholen willen. De educatieve uitgeverij moet op zoek naar modellen die hun huidige model vervangt en wel op zo’n manier dat het ook nog steeds geld oplevert, aldus Mol.’ De toepassingen die Denkk ontwikkelt zijn voor onderwijsinstellingen vooralsnog te kostbaar, maar Mol zegt:‘Eigenlijk zou de overheid een rol moeten spelen door te voorzien in een infrastructuur.’ Als de overheid dat niet doet, en daar ziet het vooralsnog naar uit, dan zijn uitgevers en scholen op elkaar aangewezen. Mol ziet op termijn ook een rol voor Denkk:‘E-learning biedt educatieve uitgeverijen de mogelijkheid om blijvend margerijkere producten aan te bieden. Het is niet ondenkbaar dat partijen als Denkk in die markt zullen stappen.’

Links:
eLearning Plaza: http://www.e-learningplaza.nl/
Learning Circuits, online tijdschrift over elearning: http://www.learningcircuits.com/
Cisco e-seminars: http://www.cisconl.com/e-seminar/(alleen voor gebruikers van Windows)
IBM: http://www-5.ibm.com/services/learning/nl/ta-iris.nsf/(ExtFileName)/extmain/
Microsoft: http://www.microsoft.com/education/
Netwerk Ondernemende Onderwijskundigen: http://www.netoo.nl/
Denkk: http://www.denkk.nl/
MM&I Trainingsontwikkeling: http://www.denkk.nl/
SimCity: http://simcity.ea.com/

Tekst: Roelof Roos
© 2003 The Dutch Republic / Roelof Roos; Alle rechten voorbehouden.